....Της ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (spapa@enet.gr)

Επιτέλους! Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, η καινούρια στέγη για τα γλυπτά του Ιερού Βράχου που επί δεκαετίες έμοιαζε με όνειρο, εγκαινιάζεται σε λίγες μέρες επίσημα, στρέφοντας τα μάτια όλου του κόσμου στη χώρα μας, κι αυτή τη φορά μόνο για καλό.

Οι αντιπαραθέσεις για το σημείο όπου ανεγέρθηκε, οι καταγγελίες για καταστροφές αρχαιοτήτων στα θεμέλιά του, ο δικαστικός κυκεώνας μέσα απ' τον οποίο προχώρησε η υλοποίησή του, όλα πια ανήκουν στο παρελθόν.

Παραμονές μιας λαμπρής, παρ' ότι «οικονομικής», γιορτής κι ενώ οι φωνές όσων διατηρούν τις επιφυλάξεις τους για την αισθητική ή για τη μελλοντική λειτουργία του μουσείου δεν έχουν κοπάσει τελείως, ευκαιρία να υπογραμμίσουμε τα θετικά της όλης υπόθεσης, χωρίς όμως ν' αγνοήσουμε και κάποια... ανθεκτικά σημεία τριβής.

Παγκόσμιο πολιτιστικό αγαθό

«Αν η Ακρόπολη συμβολίζει την κορυφαία στιγμή της ανθρώπινης μεγαλοφυΐας, αν είναι ορόσημο αισθητικής και πολιτισμού, αξεπέραστο χρέος της πολιτείας είναι να προστατεύσει και ν' αναδείξει την πολύτιμη αυτή κληρονομιά όχι μόνο απέναντι σε αυτούς που τη δημιούργησαν αλλά και απέναντι στη σημερινή ανθρωπότητα, στην οποία ανήκει». Αυτό το χρέος, όπως το συνόψισε το '89 η Μελίνα Μερκούρη, προκηρύσσοντας τον πρώτο διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το νέο μουσείο, εκπληρώθηκε. Χιλιάδες αριστουργήματα που τα 'τρωγε ώς τώρα το σκοτάδι, βγήκαν στην επιφάνεια λουσμένα στο αττικό φως.

Ενα μουσείο για τον 21ο αιώνα

Με εκθεσιακούς χώρους 14.000 τ.μ. (έναντι 1.800 τ.μ. του παλιού μουσείου), το κτίριο που σχεδίασαν οι Μπερνάρ Τσουμί και Μιχάλης Φωτιάδης είναι ένα μοντέρνο, ασύμμετρο οικοδόμημα από ανοξείδωτο χάλυβα, γυαλί, μάρμαρο και μπετόν, που «συνομιλεί» απευθείας με τον Παρθενώνα, ενώ ταυτόχρονα αιωρείται πάνω από μια αρχαία γειτονιά της Αθήνας, η οποία έχει ενταχθεί σ' αυτό ως επιτόπιο έκθεμα.

Με βιοκλιματικό σχεδιασμό που εξασφαλίζει σωστές συνθήκες φωτισμού και θέρμανσης, εξοπλισμένο με μπετονένια πανό που απορροφούν τους θορύβους κι οχυρωμένο απέναντι σε σεισμούς έως και 10 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, το ΝΜΑ διαθέτει ό,τι απαιτείται στις μέρες μας για να λειτουργήσει ως ζωντανός οργανισμός: από αίθουσα περιοδικών εκθέσεων, εργαστήρια και αποθήκες, μέχρι αμφιθέατρο εκδηλώσεων, καταστήματα δώρων και διεθνές βιβλιοπωλείο, σνακ μπαρ και εστιατόριο υψηλών προδιαγραφών.

Νέο αθηναϊκό τοπόσημο

Οσο στριμωγμένο κι αν είναι πλάι στο κτίριο Βάιλερ, το ΝΜΑ βρίσκεται πάνω σ' έναν υπέροχο πεζόδρομο, της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, σε απόσταση λίγων μέτρων από την είσοδο της Ακρόπολης, δίπλα ακριβώς στην ομώνυμη στάση του μετρό, και φέρει την υπογραφή ενός από τους πιο καταξιωμένους διεθνώς αρχιτέκτονες που συλλέγει εύσημα από τον ξένο τύπο επειδή απέφυγε να επιδείξει ένα ναρκισσιστικό «εγώ».

Λογικά, το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης είναι από μόνο του ικανό ν' αναθερμάνει το ενδιαφέρον για την Αθήνα, ως ένα καινούριο σημείο αναφοράς πολιτιστικού τουρισμού. Οπως, άλλωστε, υπολογίζεται, θα υποδέχεται γύρω στα 2 εκατ. επισκέπτες ετησίως, τους διπλάσιους δηλαδή απ' όσους ανηφορίζουν στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης..

Μόνο ένα ευρώ!

Οπως ανακοίνωσε ο υπουργός Πολιτισμού, ώς το τέλος του 2009 η τιμή του εισιτηρίου θα 'ναι μόλις 1 ευρώ, ενώ το 2010 θ' αυξηθεί στα 5 ευρώ. Και τότε όμως θα υπάρξει μέριμνα για ειδικές κατηγορίες πληθυσμού -παιδιά, ηλικιωμένους, φοιτητές, οικογένειες, άτομα με αναπηρία κ.ο.κ. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό της Αθήνας η είσοδος κοστίζει σήμερα 7 ευρώ, ενώ για το Λούβρο απαιτούνται τα διπλάσια.

Ο "κήπος" με τ' αγάλματα

Στο ΝΜΑ δεν υπάρχουν βιτρίνες. Δίχως φόντα πίσω τους, τα γλυπτά στέκονται ως αυθυπόστατες μονάδες εν μέσω άφθονων κιόνων από μπετόν, επιτρέποντας στον επισκέπτη να κινείται άνετα ανάμεσά τους και να τ' αντικρίζει απ' όλες τις μεριές. Οπως έχει επισημάνει ο καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής, πρόεδρος σήμερα του δ.σ. του μουσείου, πουθενά αλλού δεν εκτίθενται τόσα πολλά αγάλματα με ζωγραφιστή την «επιδερμίδα» τους, πουθενά αλλού δεν καθίσταται τόσο σαφές ότι ο κόσμος των αρχαίων γλυπτών δεν ήταν λευκός, αλλά πολύχρωμος.

Ανοιγμα στην κοινωνία

Στο άκουσμα της λέξης μουσείο, ανακαλούμε συνήθως μια τακτοποιημένη αποθήκη σπουδαίων εκθεμάτων προορισμένη για μια ελίτ καλλιεργημένων πολιτών. Το ΝΜΑ υπόσχεται ν' ανατρέψει αυτήν την εικόνα.

Η πληροφόρηση που θα παρέχεται στους επισκέπτες θα είναι απλή, ουσιαστική και σε πρώτη φάση τηλεγραφική. Οποιος θέλει να πάει σε βάθος, θα κάνει χρήση των διαθέσιμων ηλεκτρονικών υπολογιστών. Κι όποιος έχει να λύσει κι άλλες απορίες, θα μπορεί ν' απευθύνεται στους επιτόπιους «φροντιστές», τους νεαρούς αρχαιολόγους και ιστορικούς τέχνης που στελεχώνουν μια καινοτόμο υπηρεσία του μουσείου, ειδικά γι' αυτόν τον σκοπό.

Ευελιξία και αυτοτέλεια

Το ΝΜΑ είναι το πρώτο αρχαιολογικό μουσείο της Ελλάδας που απέκτησε μορφή Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Πρακτικά αυτό σημαίνει δυνατότητα απεμπλοκής του από τα γρανάζια της κρατικής γραφειοκρατίας και της δημοσιοϋπαλληλικής νοοτροπίας, καθώς και μια διόλου ευκαταφρόνητη οικονομική αυτοτέλεια.

Μπορεί, μ' άλλα λόγια, ν' αναπτύξει με μεγαλύτερη ελευθερία από τα επιστημονικά ή εκδοτικά του προγράμματα μέχρι μια πολιτική προσέλκυσης κοινού και χορηγιών. Δύο δείγματα των δυνατοτήτων του, το διευρυμένο ωράριο λειτουργίας (8.00 π.μ -8.00 μ.μ.) και η αναμενόμενη πρόσληψη 100 γλωσσομαθών φυλάκων με ειδική στολή.

www.theacropolismuseum.gr

Σε μία βδομάδα, για την ακρίβεια στις 15 Ιουνίου, τίθεται σε λειτουργία το σάιτ του μουσείου -μια υπηρεσία που εξακολουθεί να σπανίζει στη χώρα μας. Αλλη μια πρωτιά εδώ, η εισαγωγή του e-ticketing που επιτρέπει στον καθένα να εξασφαλίζει ηλεκτρονικά το εισιτήριό του από οποιαδήποτε γωνιά της Γης.

Για την επιστροφή των Μαρμάρων

Η λειτουργία του νέου μουσείου θ' αποτελεί εφεξής το ισχυρότερο επιχείρημα για την επιστροφή των Μαρμάρων από το Βρετανικό Μουσείο, καθώς αντί για... υπομνήματα, η ελληνική πλευρά μπορεί να επιδείξει πλέον κάτι απολύτως χειροπιαστό.

Η σπονδυλική στήλη του μουσείου δεν είναι άλλη από την ορθογώνια, γυάλινη αίθουσα του Παρθενώνα στο υψηλότερο σημείο του, κι εκεί θα μπορεί να συνειδητοποιήσει κανείς τι σημαίνει να διαμελίζεται ένα καλλιτεχνικό αριστούργημα όπως η γλυπτική σύνθεση της ζωφόρου. Τα κομμάτια που λείπουν θα συμπληρώνονται από λευκά εκμαγεία, κι όλες οι απώλειες θα υπογραμμίζονται από ενημερωτικές πινακίδες και βιντεο-προβολές.*

Η Ιστορία σε καινούριο σπίτι

Μια ξενάγηση στο νέο απόκτημα της Αθήνας και τα μοναδικά εκθέματά του

Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ (spinou@enet.gr)

Μουσείο αριστουργημάτων που κατασκευάστηκε με βάση τα εκθέματά του και ταυτόχρονα διατρέχει την τοπογραφία της Ακρόπολης.

Αυτός είναι ο διττός χαρακτήρας του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης που στις 20 Ιουνίου εγκαινιάζεται επίσημα με προσκεκλημένους αρχηγούς κρατών.

Οι εκδηλώσεις θα ξεκινήσουν από τις 17 με ξεναγήσεις ελληνικών και ξένων ΜΜΕ, καλλιτεχνών, συμβουλίων Μουσείων, Επιτροπών Επιστροφής Μαρμάρων, καθώς και με γιορτινή ατμόσφαιρα στην πόλη, ενώ από τις 21 Ιουνίου το μουσείο θα υποδέχεται το κοινό, αρχικά με κράτηση μέσω e-ticketing.

Πριν από τα λαμπερά εγκαίνια όμως, ας περπατήσουμε νοερά στις αίθουσές του. Εκεί όπου το φως εισχωρεί από τα γυάλινα ανοίγματα και λούζει τις Καρυάτιδες, κυλάει πάνω στα σώματα των αψεγάδιαστων κούρων, αναδεικνύει τις λεπτομέρειες από τη ζωφόρο του Παρθενώνα. Εκεί όπου η αρχαιότητα συναντάει την πρωτοποριακή αρχιτεκτονική και η διαχρονική τέχνη τη σύγχρονη μουσειολογία.

* Μπαίνοντας στο μουσείο από τον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, περπατάμε πάνω σε γυάλινα δάπεδα που αποκαλύπτουν την ανασκαφή με την αρχαία γειτονιά της Ακρόπολης, από την κλασική εποχή μέχρι το Βυζάντιο.

*Από το χώρο υποδοχής ανηφορίζουμε προς τον πρώτο όροφο, διασχίζοντας μια ελαφρώς επικλινή αίθουσα όπου εκτίθενται αντικείμενα της καθημερινής ζωής από τις πρώιμες περιόδους κατοίκησης στις πλαγιές του βράχου της Ακρόπολης αλλά και αναθήματα, δηλαδή αφιερώματα στις θεότητες που λατρεύονταν στα ιερά του Ασκληπιού, του Διονύσου και Νύμφης, του Απόλωνα.

*Περίπου 1.500 τ.μ. στην ανατολική και νότια πλευρά του πρώτου ορόφου είναι αφιερωμένα στην αρχαϊκή περίοδο που έχει δώσει έργα-σταθμούς όπως το «Παιδί του Κριτίου» και η «Σκεπτόμενη Αθηνά». «Σημαντική κατηγορία είναι αρχιτεκτονικά μέλη και γλυπτές συνθέσεις από πωρόλιθο και μάρμαρο, ανασυγκροτημένες από πολλά κομμάτια», τονίζει η αρχαιολόγος της Α' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Χριστίνα Βλασσοπούλου, που ήταν στην ομάδα εργασίας για την υλοποίηση της έκθεσης. «Τα σπουδαιότερα κοσμούσαν δυο μεγάλους αρχαϊκούς ναούς, αφιερωμένους στην πολιούχο θεά Αθηνά, που η αρχαιολογική έρευνα έχει συσχετίσει με ιστορικά πρόσωπα όπως οι Σόλων, Πεισίστρατος, Κλεισθένης και πολιτειακά συστήματα όπως η τυραννίδα και η δημοκρατία».

Τα αρχιτεκτονήματα συνδυάζονται με μαρμάρινα γλυπτά και ανάγλυφα, αφιερώματα αριστοκρατών και πιστών στο ιερό της Αθηνάς, όπως ο Μοσχοφόρος, οι ιππείς, οι κόρες με το αρχαϊκό χαμόγελο. Οι μορφές ζωντανεύουν με καλοδιατηρημένα χρώματα. «Είναι ορατά από όλες τις όψεις, όπως συνέβαινε και στην αρχαιότητα, όταν ήταν στημένα σε ψηλές ενεπίγραφες βάσεις, στους υπαίθριους χώρους του ιερού», συνεχίζει η ίδια. «Πρόκειται για ευρήματα των ανασκαφών του 19ου αιώνα στην Ακρόπολη, όπου είχαν θαφτεί από τους Αθηναίους μετά την πυρπόληση του ιερού από τους Πέρσες, στα 480 π.Χ. Σήμερα παραδίδονται στον επισκέπτη έπειτα από συστηματική αρχαιολογική έρευνα και συντήρηση που έγινε τα τελευταία περίπου 25 χρόνια».

*Ανεβαίνουμε στο τρίτο επίπεδο. Εδώ φιλοξενούνται τα γλυπτά του Παρθενώνα και ο χώρος έχει το προνόμιο να επικοινωνεί οπτικά με τον ναό πάνω στον Ιερό Βράχο.

Ο επισκέπτης ίσως ξαφνιαστεί από τη διχρωμία που παρουσιάζουν τα εκθέματα. Αυτό οφείλεται στο συνδυασμό των αυθεντικών γλυπτών του Παρθενώνα με εκμαγεία, δηλαδή αντίγραφα όλων των τμημάτων που βρίσκονται σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, στο Βρετανικό Μουσείο, στο Λούβρο κ.ά. Αποτελεί δε ένα εύγλωττο σχόλιο για τον διαμελισμό του μνημείου, καθώς τα επιχειρήματα για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα επανέρχονται στο προσκήνιο.

Πρόσωπο με πρόσωπο με τον επισκέπτη, μόλις 1,5 μέτρο από το έδαφος, εκτίθεται η ζωφόρος με την πομπή των Παναθηναίων, τοποθετημένη γύρω από τον πυρήνα του σύγχρονου κτιρίου. Οι μετόπες με τις μυθικές μάχες θα βρίσκονται ψηλά, ανάμεσα σε μεταλλικούς κίονες, ισάριθμους με εκείνους της εξωτερικής κιονοστοιχίας του Παρθενώνα. Οι συνθέσεις των δύο αετωμάτων που παριστάνουν δύο μυθικά γεγονότα, τη γέννηση της θεάς Αθηνάς και τη διαμάχη της με τον Ποσειδώνα, έχουν ανασυντεθεί από τα τμήματα των περίοπτων μορφών τους, πάνω σε χαμηλά βάθρα.

Από άλλα μνημεία

«Ο επισκέπτης, εδώ έχοντας το προνόμιο της άμεσης οπτικής επαφής με το μνημείο του Παρθενώνα, μπορεί να θαυμάσει τα αυθεντικά τμήματα και μικρότερα σπαράγματα των γλυπτών που φιλοτέχνησαν ο Φειδίας και οι συνεργάτες του. Ταυτόχρονα, έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει την αρχική θέση και διαδοχή στο αρχιτεκτόνημα και να αντιληφθεί τη συνέχεια των κατακερματισμένων παραστάσεων των γλυπτών που διεσπάρησαν στη διάρκεια της ιστορίας και των περιπετιών του μνημείου».

* Η ξενάγηση συνεχίζεται με κάθοδο στο βόρειο μέρος του πρώτου ορόφου, όπου εκτίθενται γλυπτά και μέλη των άλλων μνημείων της Ακρόπολης, των Προπυλαίων, του Ερεχθείου, του ναού της Αθηνάς Νίκης. «Από το Ερεχθείο, οικοδόμημα που στέγαζε το ξόανο της Αθηνάς Πολιάδος, εκτίθενται γλυπτά της ζωφόρου και οι περίφημες Καρυάτιδες, γυναικείες μορφές που στήριζαν στο κεφάλι τους την οροφή της Νότιας Πρόστασης, ένα από τα πιο γνωστά στον κόσμο μνημεία της αρχαιότητας», συνεχίζει η αρχαιολόγος: «Από τον διάκοσμο της Αθηνάς Νίκης εκτίθενται μέλη της ζωφόρου με σκηνές μαχών από τους περσικούς πολέμους και οι πλάκες του θωρακίου με ανάγλυφες φτερωτές Νίκες, που περιέβαλλε το ναό. Ανάμεσά τους είναι η "Σανδαλιζομένη Νίκη", εξαιρετικό έργο του "πλούσιου ρυθμού", της τεχνοτροπίας που άνθησε στο τέλος του 5ου αιώνα».

*Ακολουθεί η περιήγηση σε αναθήματα της κλασικής και ρωμαϊκής εποχής, όπως αγάλματα θεοτήτων, ανάγλυφες και επίγραφες στήλες, ενώ η έκθεση κλείνει με έργα της ύστατης αρχαιότητας, ανάμεσά τους και πορτρέτα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ρωμαίων αυτοκρατόρων και άλλων ιστορικών προσώπων.

«Είναι προφανές ότι με τα εκθέματα του Μουσείου Ακρόπολης παρουσιάζεται η Ακρόπολη με τον περίγυρό της, ως τόπος κατοίκησης και ως θρησκευτικό, πολιτικό και καλλιτεχνικό κέντρο, από τα προϊστορικά ώς την ύστατη αρχαιότητα», υπογραμμίζει η Χρ. Βλασσοπούλου. «Αναμφισβήτητα, τα αρχιτεκτονικά και αναθηματικά αρχαϊκά και κλασικά γλυπτά, αριστουργήματα της ελληνικής τέχνης και της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, άρρηκτα συνδεδεμένα με τον αρχαιολογικό χώρο και τα μνημεία της Ακρόπολης, καθορίζουν αποφασιστικά τη φυσιογνωμία και το χαρακτήρα του μοναδικού αυτού μουσείου».

* Το νέο σπίτι των θησαυρών της Ακρόπολης, με τους εκθεσιακούς χώρους των 14.000 τ.μ., τη βιοκλιματική τεχνολογία, την αντισεισμική κατασκευή και την ικανότητα να υποδέχεται 10.000 επισκέπτες ημερησίως, κρύβει κι άλλες εκπλήξεις που θα αποκαλυφθούν στα εγκαίνια. Οσες αντιρρήσεις διατυπώθηκαν για τη μουσειολογική μελέτη, κυρίως ότι είναι ένα κτίριο που καταπίνει τα εκθέματα, θα κριθούν όχι μόνο από τους ειδικούς αλλά και από τον κόσμο που θα το επισκεφθεί και θα ρίξει τη θετική ή αρνητική ψήφο του. *